Bałtyk

Bałtyk jest śródkontynentalnym, szelfowym morzem Oceanu Atlantyckiego w północnej Europie. Od północy ogranicza je Półwysep Skandynawski. Z Morzem Północnym łączą go Cieśniny Duńskie: Wielki Bełt, Mały Bełt, Sund, Kattegat i Skagerrak.

noclegi Sromowce nizne

Granice morza wyznacza linia poprowadzona od północnego cypla Pówyspu Jutlandzkiego (przylądek Grenen) do wyspy Tjörn (Szwecja). Powierzchnia 415 tys. km2. Objętość 21,7 tys. km3. Średnia gębokość 56 m, maksymalna 459 m (głębia Landsort). Przezroczystość od 6-15 m w Zatoce Gdańskiej do 19 m w okolicach Bornholmu.

Do Morza Bałtyckiego uchodzi wiele rzek, m.in. Newa, Wisła, Kemi, Göta, Niemen, Odra, Lule, Angerman, Dźwina. Powierzchnia zlewiska obejmuje 17% powierzchni kontynentu, a na jego obszarze mieszka ponad 150 mln osób.

noclegi Sromowce wyzne

Morze powstało pod koniec plejstocenu, po ustąpieniu lądolodu (fazy rozwoju Morza Bałtyckiego – zob. tabela). Linia brzegowa bardzo rozwinięta, z licznymi zatokami, m.in. Botnicką, Fińską, Ryską, Gdańską, Pomorską. Północne wybrzeże przeważnie wysokie, skaliste, południowe – niskie, piaszczyste, miejscami z wysokimi wydmami. Wzdłuż wybrzeża środkowej Szwecji oraz Zatoki Fińskiej i Botnickiej liczne niewielkie, skaliste wysepki (wybrzeże szkierowe).

W dnie morza wyróżnia się baseny: na zachodzie Basen Bornholmski (gębokość do 105 m), oddzielony progiem Rynny Słupskiej od Głębi Gdańskiej (118 m), w środkowej części Basen Gotlandzki (głębokość do 459 m), na północy Basen Zatoki Botnickiej.

Na Morzu Bałtyckim położonych jest wiele wysp, do największych należą: Fionia, Zelandia, Lolland, Falster, Bornholm, Rugia, Gotlandia, Olandia, Sarema, Hiuma, Uznam, Wolin oraz Wyspy Alandzkie

Jasień

U zbiegu wielkiej puszczy i półwyspu dzielącego na pół jezioro Jasień przycupnęło kilka domków, PGR, duże gospodarstwo rybne i dwie leśniczówki.

noclegi Sromowce nizne

Wioska sprawia wrażenie schludnej i czystej, przy szosie stoją bowiem zadbane gospodarstwa. Skręcając przy drewnianej, poczerniałej ze starości remizie z wieżyczką, dociera się do 200-letniego, niszczejącego spichlerza. Trochę dalej, wielki, podworski park porasta dużą nieckę, na dnie której błyszczy staw. Stojący tu jeszcze niedawno barokowy pałac padł przed kilkoma laty ofiarą ludzkiej zawiści – spłonął, gdy tylko kupiła go prywatna osoba.

Do parku przylega stary cmentarz, na którym wznosi się ryglowy kościół z 1699 r. Ta maleńka świątynia wyróżnia się przysadzistą wieżą nie przerastającą nawy, zwieńczoną kapelusikopodobnym hełmem dzwonowym oraz dachem krytym trzciną. Prawa połać dachu opada prawie do ziemi, tworząc rodzaj niskiej nawy. Jej maleńkie okienka ledwo wystają z trawy. Wewnątrz unosi się zapach zbutwiałego drewna. Warto zwrócić uwagę na barokowe elementy wyposażenia: ołtarze – główny i boczny, oraz chrzcielnicę i ciemną ambonę.

noclegi Sromowce wyzne

Największą atrakcją Jasienia jest jednak wielkie jezioro. U południowej nasady półwyspu, połączonego z drugim brzegiem mostkiem, funkcjonuje niestrzeżone kąpielisko z pomostem i małą zjeżdżalnią.

Na środku półwyspu znajduje się kilka ryglowych budynków gospodarstwa rybackiego pochodzących z XIX w.

Jeziora: Jasień

Wzdłuż wschodnich granic ziemi bytowskiej rozlewa się najdłuższe i największe na Pojezierzu jezioro Jasień. Szeroka rynna, przecięta w połowie ogromnym półwyspem, wcina się między wysokie, zalesione wały morenowe.

noclegi w Szczawnicy

Środkiem rynny biegnie pod wodą trzeci, znacznie mniejszy wał, którego najwyższe punkty wyłaniają się z wody jako malownicze wysepki.

Dzięki rozwiniętej bazie wodniackiej i korzystnym połączeniom drogowym, Jasień stanowi najczęściej odwiedzane przez turystów jezioro w regionie. Nie oznacza to jednak wcale, że panuje tu tłok. Latem gwarnie jest jedynie w kilku ośrodkach wypoczynkowych, zaś na wielkiej wodzie panuje spokój, nadal więcej bieli się na jeziorze łabędzi niż żagli. Jezioro leży na terenie parku krajobrazowego Dolina Słupi, więc nie wolno używać na nim łodzi motorowych.

Mimo znacznych głębokości, przy brzegach Jasienia ciągną się liczne płycizny zachęcające do kąpieli. Brzegi są twarde i suche, dno czyste, żwirowe, woda przejrzysta na 4 m.

 noclegi w Kluszkowcach

Z pobytu nad jeziorem powinni być zadowoleni wędkarze. W Jasieniu można łowić okonie, węgorze i sandacze. Cierpliwi wędkarze mogą schwytać na południowym akwenie dorodnego szczupaka. Duża ilość pomostów sprzyja wędkowaniu z brzegu, jednak latem przy OW jest sporo konkurentów, no i nieco przeszkadzają osoby kąpiące się przy pomostach. Wędkarze szukający samotności powinni wybrać się na brzeg południowy.

Pojezierze Bytowskie

Bytowskie sięga od jez. Bobięcińskiego wąskim pasem, rozszerzającym się na wschód do jez. Jasień i Somińskiego. W krainie wielkich jezior i przepastnych puszcz leżą niewielkie, senne miasteczka.

noclegi w Szczawnicy

Powierzchnia 80 jezior przekracza 1 ha. Największe są jeziora rynnowe, wąskie i głębokie, takie jak Jasień. Mniej liczne jeziora moreny dennej to płytkie rozlewiska, wypełniające duże niecki, np. Somińskie. Liczba jezior wytopiskowych, tzw. oczek, z wolna zarastających i zanikających, sięga kilku tysięcy. Rzeki Pojezierza Bytowskiego należą do zlewiska Brdy i Słupi, a północny skraj zasila Wieprzę.

Bałtyk dyktuje na Pojezierzu warunki pogodowe, przynosząc chłodniejsze lata, ciepłe zimy i duże opady. Średnia opadów w północnej części regionu, w rejonie Bytowa wynosi ok. 700 mm, a na po;udniu tylko 580 mm. Te 120 mm różnicy odpowiada siedmiu letnim dniom bez opadów. Najwięcej słonecznych dni przypada na maj, czerwiec i wrzesień, pada na ogół w lipcu i sierpniu.

 noclegi w Kluszkowcach

Temperatura w części środkowo-północnej jest niższa niż w części południowej o 1,3°C. Wiosny są krótkie i chłodne, a jesienie długie i dosyć ciepłe; jesienne mgły często skrywają ziemię bytowską. Latem i jesienią na ogół dmucha z zachodu. Zimą dominują wiatry południowo-zachodnie.

Na Pojezierzu Bytowskim istnieją doskonałe warunki do uprawiania żeglarstwa – duże jeziora, urozmaicona linia brzegowa, korzystne wiatry, brakuje natomiast bazy wodniackiej.21

Augustów

W dwudziestoleciu międzywojennym nazwano Augustów „Wenecją Północy”.

noclegi Szczawnica

Dziś czar miasta nieco przyblakł, ale nadal pozostaje ono główną i najbardziej znaną miejscowością wypoczynkową w regionie. Augustów jest ładnie położony w zachodniej części Puszczy Augustowskiej. 35% jego powierzchni zajmują lasy, 26% zaś wody. Miasto styka się bezpośrednio z jeziorami: Neckiem, Białym i Sajnem, przecina je rzeka Netta włączona w system Kanału Augustowskiego. Specyficzny mikroklimat i bogate złoża borowiny spowodowały, że w 1993 r. Augustów uzyskał statut uzdrowiska. Latem 30-tysięczne miasto zamienia się w turystyczną metropolię: domy wczasowe, przystań żeglarska i plaża miejska pękają w szwach, czas wczasowiczom umilają liczne imprezy m.in. Augustowskie Lato Teatralne i Mistrzostwa Polski w Pływaniu na Byle Czym.

 noclegi Kluszkowce

Centrum miasta stanowi Rynek Zygmunta Augusta (z dworcem PKS). Przy rynku i odchodzących od niego ulicach: Wojska Polskiego (na południowy zachód), 3 Maja (na południowy wschód) i Mostowej (na północny wschód) znajduje się większość sklepów, barów i knajpek. Do plaży miejskiej nad jeziorem Necko można dojść ulicą Mostową, z której, po przekroczeniu mostu na rzece Netcie, należy skręcić w ulicę Zarzecze.  Przy niej znajduje się śluza, „dworek Prądzyńskiego”, w którym mieści się Muzeum Kanału Augustowskiego oraz Port Żeglugi Augustowskiej, a dalej, na przesmyku między jeziorami Necko i Białym, wiele ośrodków wypoczynkowych.

Jeziora: Necko

Necko, jezioro w północno-wschodniej Polsce, w województwie podlaskim, na Równinie Augustowskiej.

noclegi Szczawnica

Powierzchnia 400 ha, długość 5,4 km, szerokość 850 m, maksymalna głębokość 25 m.

Jezioro rynnowe, posiada połączenie z jeziorami Białym (przez Kanał Klonowicki) i Sajno (przez Bystry Kanał). Do Necka uchodzi rzeka Zelwianka. Większe miejscowości: Augustów, Klonowica, będące zarazem ośrodkami turystycznymi. Wykorzystywane do żeglugi (należy do systemu Kanału Augustowskiego).

 noclegi Kluszkowce

Północną odnogę Necka stanowi jezioro Rospuda (107 ha) o bardzo urozmaiconej linii brzegowej i niewielkiej średniej głębokości 5 m. Na północnym krańcu jeziora leży okrągła wysepka nazywana przez rybaków Grądzikiem, a przez letników Wiankiem. Tutaj popularne kąpielisko znajduje się na półwyspie Goła Zośka.

Puszcza Augustowska

Rozległą, usypaną z sandrowych piasków Równinę Augustowską o powierzchni 1406 km2 szerokim łukiem porasta Puszcza Augustowska – jeden z największych kompleksów leśnych w Polsce o pow. około 114 000 ha. W lasach skrywają się liczne jeziora: od małych oczek wodnych, poprzez jeziora Sajno, Necko, Rospuda, Białe, Studzieniczne, do największego na Suwalszczyźnie, leżącego na pograniczu Równiny Augustowskiej i Pojezierza Wschodniosuwalskiego, jeziora Wigry.

Przepływa tędy największa rzeka regionu – Czarna Hańcza oraz szlak Kanału Augustowskiego. Największe centrum turystyczne znajduje się w Augustowie. Ważnym elementem sieci wodnej regionu jest wybudowany w latach 1824-1839 Kanał Augustowski, łączący Biebrzę z Niemnem. Ta sztuczna droga wodna liczy 102 km, łączy dorzecze Wisły i Niemna. Zaczyna się od śluzy Dębowo na Biebrzy, kończy leżącą na Białorusi śluzą Niemnowo. Polski odcinek Kanału Augustowskiego wynosi 80 km i przebiega skanalizowanymi odcinkami rzek Netty i Czarnej Hańczy, połączonymi sztucznymi przekopami o długości 40,6 km, poprowadzonymi przez jeziora augustowskie. Aby pokonać prawie 55-metrową różnicę wysokości wybudowano 18 śluz komorowych, 15 z nich znajduje się w granicach Polski.

Od Biebrzy do Augustowa poziom kanału wznosi się o 12,25 m (na tym odcinku wzniesiono 5 śluz) i poprzez jeziora Necko i Białe dalej, przez 2 śluzy, wzrasta do poziomu Jeziora Studzienicznego. Za nim od stawu Swobody zaczyna się przekop nazwany Kanałem Czarnobrodzkim.

Iława

We wczesnym średniowieczu znajdowała się tu osada staropruska, potem w 1305 r. Krzyżacy założyli miasto. Jego rozwój nastąpił w XIX w. dzięki połączeniu kolejowemu z Ostródą i Jabłonowem Pomorskim, potem zaś z innymi okolicznymi miastami, m.in. z Malborkiem. Wybudowany w tym samym czasie kanał dał miastu połączenie z Elblągiem. W mieście, poważnie zniszczonym podczas ostatniej wojny, nie ocalało wiele zabytków. Przy ul. Kościelnej stoi gotycki kościół Przemienienia Pańskiego z XIV w., rozbudowany w połowie XVI w. Do korpusu ozdobionego gotyckimi szczytami przylega renesansowa wieża z 1550 r. Wewnątrz świątyni znajduje się rokokowy ołtarz główny z I połowy XVIII w. i ozdobne żyrandole. Na tyłach kościoła przetrwały fragmenty XIV-wiecznych murów obronnych. Przy ul. Niepodległości stoi neobarokowy budynek dawnego ratusza z XIX w., pomalowany na jaskraworóżowy kolor. Otaczające go współczesne bloki także przyciągają uwagę żywymi kolorami. Na pobliskim skwerze znajdują się barokowe rzeźby przedstawiające personifikacje czterech pór roku z I połowy XVIII w., pochodzące z pałacu w Kamieńcu. W centrum zachowało się trochę starszej zabudowy z XIX i początków XX w.; w pobliżu ratusza wznosi się m.in. neoklasycystyczny gmach dawnej hali miejskiej.

Jeziora: Jeziorak

Malowniczy Jeziorak (3460 ha) z plażą i kąpieliskiem jest najdłuższym jeziorem w Polsce (27,4 km). Wąziutki, o wysokich brzegach obniżających się ku północy, kształtem przypomina wygięty nieco widelec z zębami utworzonymi przez rozległe zatoki.

Wokół Jezioraka ciągnie się Park Krajobrazowy Pojezierza Iławskiego o urozmaiconej młodoglacjalnej rzeźbie, okraszony kilkudziesięcioma jeziorami. W parku, gdzie początek biorą rzeki Liwa i Osa, ciągną się bagna i torfowiska, ale większość powierzchni zajmują dorodne lasy bukowe, dębowo-grabowe i olsy. Najcenniejszy rezerwat Gaudy obejmuje zarastające jezioro z zespołem torfowisk, które są ostoją rzadkich ptaków wodnych i błotnych. Można tu spotkać gągoły, krakwy, cyranki, a także łabędzie, gęgawy, żurawie i czaple siwe. W lasach widuje się też bielika, orlika krzykliwego i kanie.

Ostróda

Ostróda leży nad jeziorami Drwęckim i Pauzeńskim. Osada, która powstała w XIII w. w pobliżu zamku krzyżackiego, otrzymała prawa miejskie w 1329 r. Znaczenie miasteczka wkrótce wzrosło dzięki kontaktom handlowym z pobliskim Mazowszem. Miejscowość zachowała polski charakter: mieszkał tu propolski działacz Gizewiusz, istniała polska drukarnia. Pod koniec XIX w. dzięki otwarciu kanału i powstaniu linii kolejowej do Iławy i Olsztyna nastąpił szybki rozwój miasta. Znacznie zniszczone podczas ostatniej wojny miasteczko nie ma wielu zabytków; tylko gdzieniegdzie widać XIX-wieczne kamienice. W centrum nie brakuje odnowionych, kolorowych budynków. Przy ul. Zamkowej wznosi się zrekonstruowany ostatnio zamek krzyżacki – wzniesiony w II połowie XIV w., przebudowany w II połowie XVIII w. Przy ul. Filtrowej stoi gotycki kościół z I połowy XIV w., po reformacji ewangelicki, a po odbudowie w latach 1981 – 1982 – katolicki. Na tyłach zachowały się fragmenty średniowiecznych murów obronnych. Nad ul. Czarnieckiego góruje duży neogotycki kościół parafialny Niepokalanego Poczęcia NMP z II połowy XIX w., kryjący cenne witraże oraz gotycką Pietę z końca XIV w. Zespół zabudowań kościoła ewangelicko-metodystycznego, w którego skład wchodzi neogotycki kościół z 1907 r. oraz plebania z początków XX w., wznosi się przy pobliskiej ul. Sienkiewicza 22 (wieża jest dobrym punktem widokowym). Przy ul. Czarnieckiego wśród starych drzew rozciąga się niewielki cmentarzyk.