Hajnówka

Hajnówka to miasto i gmina w województwie podlaskim, w powiecie hajnowskim. Położone na Wysoczyźnie Bielskiej, na zachodnim krańcu Puszczy Białowieskiej.

Hajnówka wyrosła z osady strażnika leśnego, powstałej w XVI wieku. 

Po trzecim rozbiorze Polski Hajnówka znalazła się wraz z Puszczą Białowieską w zaborze rosyjskim.

W roku 1888 Puszczę Białowieską przekazano do zarządu domen carskich. W latach 1894-1906 zbudowano kolej z Bielska Podlaskiego do Białowieży i z Siedlec przez Hajnówkę do Wołkowyska. Hajnówka stała się węzłem kolejowym.

W czasie I wojny światowej w 1915 r. Puszczę Białowieską zajęli Niemcy i przystąpili do jej eksploatacji. Zbudowali w Hajnówce dwa tartaki, fabrykę suchej destylacji drewna, węzeł leśnych kolejek wąskotorowych, warsztaty naprawcze, a w lesie około 90 km torów kolejowych służących do transportu drewna z Puszczy Białowieskiej.

Władze polskie przejęły Hajnówkę w 1919 r.

Napływała do Hajnówki fala ludności z różnych stron Polski.
Przybysze zajmowali baraki, budowali domy drewniane, trociniaki i ziemianki. Wytyczano uliczki na szerokość rozstawu ramion ludzkich. Powoli zaczęło rozwijać się życie kulturalne i społeczne.

Hajnówka była drugim co do wielkości ośrodkiem przemysłowym w województwie.

Druga wojna światowa i okupacja zahamowały rozwój osady. Zniszczeniu uległy zakłady produkcyjne, część miasta, stacja i tory kolejowe.


Zabłudów

Zabłudów to miasto w woj. podlaskim, w powiecie białostockim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Zabłudów. 

Miasto lokowane w 1553 na prawie magdeburskim, własność Chodkiewiczów, następnie Radziwiłłów (od 1598 do początków XIX wieku). 

W XVI wieku ośrodek reformacji. 
Od 1795 w zaborze pruskim, od 1807 w zaborze rosyjskim. 

Od 1918 w niepodległej Polsce, w 1939-1941 pod okupacją sowiecką, a następnie niemiecką (1941-1944). 

Od XVI wieku osadnictwo Żydów, którzy przy końcu XIX wieku stanowili około 60% ludności miasta. Społeczność ta została zgładzona podczas okupacji niemieckiej (około 1,4 tys. wywiezionych do obozu zagłady w Treblince w 1942). 

Podczas wojny miasto zniszczone w 50%.

Zambrów 

Zambrów to miasto w województwie podlaskim. Leży w zachodniej części Niziny Północnopodlaskiej na Wysoczyźnie Wysokomazowieckiej.

Nazwa miasta pochodzi od staropolskiego rzeczownika „ząbr” i oznacza „miejsce pobytu żubrów”.

Pierwsze wzmianki o Zambrowie, jako wsi książęcej, pochodzą z 1283 roku. Początkowo Zambrów był własnością książąt mazowieckich. Prawa miejskie chełmińskie otrzymał około 1430 roku (dokładna data lokacji nie jest znana).

Rozkwit miasta nastąpił na przełomie XV i XVI wieku. W 1538 roku król Zygmunt Stary potwierdził prawa miejskie. Zambrów stanowił lokalne centrum handlu i rzemiosła. 

W połowie XIX wieku, dzięki budowie przez Zambrów drogi Warszawa – Białystok, a następnie Łomża – Czyżew, nastąpiło ożywienie i rozwój miasta. 

W latach 1885-1894 Rosjanie wybudowali na terenie miasta kompleks koszar, w których stacjonowały dwa pułki piechoty. W tym czasie powstało też kilka zakładów przemysłowych. 

Podczas I wojny światowej na terenie północnego Mazowsza miały miejsce działania wojenne, które spowodowały spore zniszczenia. W 1917 roku w zambrowskich koszarach stacjonował 1 Pułk Piechoty Legionów, pod dowództwem płk. Edwarda Rydza Śmigłego. Odzyskanie niepodległości przyniosło stabilizację i rozwój tak całego regionu, jak i Zambrowa. 

W 1919 roku Zambrów odzyskał prawa miejskie.

W 1955 roku Zambrów ponownie został siedzibą powiatu i był nim do 1975 r. W tym okresie nastąpił szybki rozwój miasta. Powstało wiele zakładów przemysłowych, rozwinęło się przetwórstwo rolno-spożywcze i baza usługowa.

Wasilków

Wasilków to miasto w woj. podlaskim, w powiecie białostockim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wasilków. 
Przez miasto przebiega międzynarodowa linia kolejowa z Warszawy do Sankt Petersburga oraz Droga krajowa nr 18 w kierunku przejścia granicznego z Białorusią w Kuźnicy Białostockiej.

Pierwsza wzmianka w źródłach pisanych o terenie, na którym później powstało miasto i starostwo wasilkowskie pochodzi z 1358 roku. Wtedy to książęta mazowiecki Siemowit III Trojdeniec i litewski Kiejstut zawarli ugodę dotyczącą rozgraniczenia Mazowsza i Litwy.

Pierwsza wzmianka o ostępie Wasilkowo: ” deserta Wasilkowo” czyli puszcza (ostęp) Wasilków pochodzi z 1524 roku. Wtedy to Zygmunt I król Polski i Wielki Książę Litewski nadał swej małżonce Bonie puszcze w północno-wschodniej części Litwy. W tym czasie teren Wasilkowa nie był zamieszkały. Znajdowały się tu tylko „okoły” czyli ogrodzone miejsca służące do polowań. Herb Wasilkowa Przełomową datą jest dzień 8 grudnia 1566 roku, kiedy to król Zygmunt August nadał Wasilkowowi prawa miejskie.

W dwa dni po nadaniu praw miejskich w dniu 10 grudnia 1566 roku król Zygmunt August wydaje przywilej pozwalający na utworzenie parafii katolickiej i wyznacza pięć włók na folwark księżowski, a dziesięć na osadzenie poddanych chłopów.

Ważną datą w historii Wailkowa jest rok 1719, kiedy to unicki arcybiskup Kiszka poświęcił kaplicę nad źródełkiem w Świętej Wodzie. Zapis tego wydarzenia jest najstarszym znanym historykom dokumentem obrazującym dzieje Świętej Wody.


Suwałki

Suwałki to miasto na prawach powiatu w północno-wschodniej Polsce w województwie podlaskim, położone nad rzeką Czarna Hańcza. Siedziba władz powiatu suwalskiego.

Suwałki zostały założone w 1690 r. przez kamedułów wigierskich. Była to malutka osada licząca sobie dwa domy. 

Legenda mówi, iż nazwa – Suwałki, pochodzi od słowa suwałka, która w dialekcie „dzuków” – Litwinów zamieszkujących Suwalszczyznę – oznacza „zbieraninę”.

Na szybki rozwój osady wpływało jej korzystne położenie – przy skrzyżowaniu ważnych szlaków handlowych. W 1700 roku wieś dzieliła się już na Suwałki Wielkie i Małe. 
Król August II Mocny nadał miejscowości prawa miejskie 2 maja 1720 roku. Ustanowił również cotygodniowy targ i cztery jarmarki w roku. Nadał miastu herb przedstawiający na tarczy: wizerunki św. Rocha i św. Romualda stojących za trzema górami zwieńczonymi koroną i umieszczonym nad nią krzyżem.

Suwałki były własnością zakonu kamedułów, aż do kasacji ich dóbr w 1796 r. przez władze pruskie. Wówczas cała Suwalszczyzna, w wyniku trzeciego rozbioru Polski trafiła w ich ręce.

Do końca XVII wieku zabudowa Suwałk była wyłącznie drewniana – ratusz i kościół także. Dopiero zakaz budowy domów z drewna w centrum miasta (tzn. przy rynku) z 1820 r., zmienił nieco charakter miasteczka. 

Od 1815 roku miasto rozwijało się dynamicznie dzięki umieszczeniu tu siedziby władz województwa augustowskiego Królestwa Polskiego, a także położeniu na ważnym trakcie z Warszawy do Petersburga.


Sokółka

Sokółka to miasto w woj. podlaskim, siedziba powiatu sokólskiego i gminy miejsko-wiejskiej Sokółka. Położone jest na obszarze Wzgórz Sokólskich, nad Sokołdą (prawy dopływ Supraśli).

W początku XVI wieku istniał tu dwór myśliwski znajdujący się we władaniu królowej Bony. Po raz pierwszy miejscowość wzmiankowana w 1524 r.

Zygmunt III Waza nadał prawa miejskie wsi królewskiej Sokółka w 1609 r. Do miasteczka przybyli żołnierze tatarscy, którzy osiedlili się tutaj i zaczęli uprawiać ziemię. Pozostawali na służbie wojskowej, ale nie otrzymywali żołdu. Prócz ziemi zyskali wolność religijną.

W drugiej połowie XVIII wieku podskarbi nadworny litewski Antoni Tyzenhauz sprowadził rzemieślników i rozbudował miasto. Od 1795 w zaborze pruskim, od 1807 w zaborze rosyjskim. W XIX wieku ośrodek targów, rzemiosła i drobnego przemysłu.

W mieście kwitła sztuka rzemieślnicza, a obok kościoła stała cerkiew i synagoga. W 1862 r. Rosjanie wybudowali tu linię kolejową, biegnącą z Wiednia do Sankt Petersburga. Sokółka ponownie została zagarnięta przez Rosję na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow, a następnie okupowali ją Niemcy, którzy utworzyli na tych terenach getto żydowskie.

W roku 1984 oddano do użytku szpital rejonowy na 240 łóżek, uruchomiono również komunikację miejską.

Łomża

Łomża to miasto w północno-wschodniej Polsce, w województwie podlaskim nad Narwią.

Miasto powstało w X wieku w odległości 5 km na wschód od obecnego centrum, na wysokiej skarpie doliny rzeki Narew.

W pierwszej połowie XI wieku powstał gródek typu cyplowego, który spłonął pod koniec tego wieku. Gródek ten odbudowano w połowie XII wieku z ponowną fortyfikacją terenu i budową wieży pośrodku oraz dwóch wałów podgrodzia.

W Starej Łomży położone jest obok grodziska i związane z początkami Łomży Wzgórze Świętego Wawrzyńca, miejsce, gdzie według tradycji i późnych odpisów z akt kościelnych miał istnieć, kościół parafialny po raz pierwszy około roku Pańskiego 1000.

W XIV wieku, szczególnie po unii polsko-litewskiej, zmniejszyło się bardzo niebezpieczeństwo ciągłych najazdów od strony wschodniej granicy, co sprzyjało rozwojowi osadnictwa, przenoszeniu i lokacji miast na prawie niemieckim. Grody straciły swój charakter obronny, a podgrodzia nabierały większego znaczenia jako centra handlowo-gospodarcze. 

Usytuowanie miasta na obecnym miejscu nastąpiło w 2 połowie XIV w. Prawa miejskie Łomża otrzymała 15 czerwca 1418 roku od księcia Janusza I.

Po śmierci ostatnich książąt mazowieckich i wcieleniu Mazowsza do Korony w 1526 roku, Łomża stała się miastem królewskim. Największy rozkwit miasta przypadł na wiek XV i XVI.


Ciechanowiec

Ciechanowiec to miasto w woj. podlaskim, w powiecie wysokomazowieckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ciechanowiec.

Najstarsze wzmianki informują o spaleniu grodu ciechanowieckiego przez oddziały tatarskie w 1241 roku. Ciechanowiec otrzymał ok. 1429 roku miejskie prawa magdeburskie prawdopodobnie od litewskiego księcia Witolda. Najstarsze zachowane dokumenty miejskie pochodzą z XVI wieku.

W XVI wieku miasto należało do rodziny Kiszków, którzy zbudowali zamek nad lewym brzegiem Nurca. Zamek ten został spalony podczas wojen szwedzkich, a powstały na jego zgliszczach dwór spalili Rosjanie w 1915 roku.

W latach 1736-1739 powstał murowany kościół pw. Trójcy Świętej i szpital sióstr miłosierdzia, wedle projektu warmińskiego architekta Jana Adriana Kluka. Jego syn został najsłynniejszą postacią historyczną tego miasta.

W dobie rozbiorów Ciechanowiec wpierw (1795 – 1807) przypadł Prusom, a po kongresie wiedeńskim – Rosji. Wówczas miast zostało podzielone ważką granicą na dwie części. Prawobrzeżna (zwany Nowym Miastem lub „polską stroną”), znalazła się w granicach Królestwa Polskiego, lewobrzeżne Stare Miasto („ruska strona”) w Rosji. 

W wyniku powstań prawobrzeżny Ciechanowiec stracił prawa miejskie w 1870.

Pod koniec XIX wieku rozwinął się przemysł włókienniczy. Ciechanowiec słynął z targów konnych. 

Wielkie zniszczenia z czasów pierwszej wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej były mozolnie naprawiane w okresie międzywojennym. Wówczas miasto słynęło z dużej liczby warsztatów, głównie żydowskich.

Białowieża

Białowieża to wieś w powiecie hajnowskim w województwie podlaskim. Jest siedzibą gminy Białowieża oraz Białowieskiego Parku Narodowego obejmującego polską część Puszczy Białowieskiej.

Zbudowana na tzw. Polanie Białowieskiej, powstałej na skutek karczowania lasów. Otoczona rezerwatami przyrody.

W Białowieży znajdował się dwór myśliwski książąt litewskich i królów polskich. Z tego czasu zachował się obelisk na grobli i grupa dębów na wzgórzu pałacowym. 

Następnie w XIX wieku na miejscu królewskiego dworu carowie rosyjscy zbudowali pałac, który następnie był siedzibą Prezydenta RP. Pałac został spalony przez wspierające Niemców oddziały węgierskie w 1944 roku i rozebrany w czasach PRL.

W czerwcu i lipcu 1920 roku w pobliżu Białowieży miały miejsce dwie niewielkie potyczki wojsk polskich z oddziałami wojsk sowieckich.

Po zajęciu Białowieży przez niemiecką 3 Dywizję Pancerną, przekazano Białowieżę Sowietom, którzy okupywali ją w latach 1939-1941 i wysiedlili wiele osób na Syberię.

Augustów

Augustów to miasto wypoczynkowo-uzdrowiskowe w województwie podlaskim, położone nad rzeką Nettą. Najważniejszy ośrodek turystyczny Puszczy Augustowskiej. Otoczone jeziorami: Białym, Necko i Sajno. Najważniejszym zabytkiem jest powstały w XIX wieku Kanał Augustowski łączący systemy wodne rzek Wisły i Niemna. 

Według legendy osada nad Nettą była miejscem pierwszej schadzki króla Zygmunta Augusta z Barbarą Radziwiłłówną. Dla upamiętnienia tego wydarzenia król założył tu miasto. Augustów został założony w 1555 r., prawa miejskie (magdeburskie) otrzymał Augustów dopiero w 1557 roku.

Podczas potopu szwedzkiego miasto spalili zbuntowani Tatarzy z wojsk Jana Kazimierza. W 1794 roku miasto zajęli Prusacy. Po Kongresie wiedeńskim w 1815 r. Augustów znalazł się w granicach Królestwa Polskiego (Kongresowego). 

Powiat Augustowski to 55 jezior oraz liczne rezerwaty przyrody. Doskonałe miejsce do uprawiania sportów wodnych, wycieczek krajobrazowych czy wyjazdów agroturystycznych.